Sensorisch bewegen is veel meer dan spelen met een voelbak, zandtafel of klei. Bij sensorisch bewegen gebruikt een kind het hele lichaam om de wereld te ontdekken. Voelen, bewegen, kijken, luisteren, evenwicht bewaren en weten waar je lichaam zich bevindt: alles werkt samen.
Maar wat is sensorisch bewegen precies? En waarom is bewegen zo belangrijk voor de sensorische ontwikkeling van jonge kinderen?
Bij De Sensorische Beweegtuin kijken we naar het kind als één geheel, zoals het in de baarmoeder is begonnen vanuit één enkele cel. Zintuigen, beweging, lichaamsbesef en ontwikkeling zijn voortdurend met elkaar verbonden.
Wat is sensorisch bewegen?
Sensorisch betekent letterlijk: met betrekking tot de zintuigen.
Wanneer we denken aan sensorisch spel, denken we vaak aan spelen met zand, water, rijst, klei of andere materialen. Een kind kan voelen, knijpen, scheppen, zoeken en ontdekken.
Dat is zeker sensorisch spel. Maar sensorische ontwikkeling gaat veel verder dan alleen de tastzin.
Een kind dat klimt, springt, rolt, draait, kruipt of balanceert, is óók volop sensorisch bezig.
Tijdens het bewegen krijgt het lichaam namelijk voortdurend informatie binnen:
- Waar bevindt mijn lichaam zich?
- Hoe hard moet ik duwen?
- Hoeveel kracht heb ik nodig?
- Waar is mijn voet?
- Hoe houd ik mijn evenwicht?
- Hoe ver kan ik springen?
- Wat gebeurt er als ik sneller of langzamer beweeg?
Sensorisch bewegen betekent dat een kind door bewegen informatie verzamelt over zijn eigen lichaam en de wereld om zich heen.
Daarbij werken verschillende zintuiglijke systemen samen, zoals de tastzin, het evenwichtssysteem en het proprioceptieve systeem. Dat laatste geeft informatie vanuit spieren en gewrichten over de positie en beweging van het lichaam.
Sensorisch spel is meer dan voelen
Een voelbak kan ontzettend waardevol zijn. Maar sensorisch spel hoeft helemaal niet aan tafel plaats te vinden.
Stel je voor dat een kind door een tunnel kruipt.
Het kind voelt de ondergrond, gebruikt zijn spieren en gewrichten, beweegt zijn lichaam door een beperkte ruimte en moet tegelijkertijd inschatten waar het naartoe gaat.
Of een kind ligt in de ballenbak.
Het voelt met de voeten, zoekt balans, kijkt vooruit en past de houding voortdurend aan. Zeker wanneer ze hun lichaam al kunnen inzetten om zelf in en uit de bak te klimmen.
Of een kind springt van een lage verhoging.
Het lichaam ontvangt informatie over hoogte, snelheid, landing en kracht.
Dat is allemaal sensorisch spel. En tegelijkertijd is het sensorisch bewegen.
Het mooie is dat kinderen dit van nature doen. Ze zijn voortdurend bezig hun lichaam en de wereld te leren kennen. Op hun eigen tempo vanuit hun eigen wil om te ontwikkelen en creativiteit om spel te maken. Want door spel verwerken we prikkels.
Ieder kind verwerkt prikkels anders
Niet ieder kind reageert hetzelfde op sensorische prikkels.
Dat is een belangrijk uitgangspunt in het werk van Winnie Dunn. In haar model beschrijft zij verschillende sensorische patronen. Sommige kinderen zoeken veel prikkels op, terwijl andere kinderen juist sneller overweldigd raken of bepaalde prikkels vermijden.
Dat zie je bijvoorbeeld wanneer:
- je kind voortdurend wil springen, draaien of rennen;
- je kind graag hard wordt geknuffeld of tegen dingen aan botst;
- je kind niet graag met blote voeten op gras of zand loopt;
- je kind moeite heeft met drukke ruimtes of harde geluiden;
- je kind juist weinig lijkt te reageren op prikkels;
- je kind steeds dezelfde beweging herhaalt.
Het is dan interessant om niet alleen naar het gedrag te kijken, maar naar wat erachter kan zitten.
In plaats van:
“Waarom is mijn kind zo druk?”
kun je bijvoorbeeld denken:
“Welke beweging of prikkel zoekt mijn kind op?”
Of:
“Welke prikkels zijn voor mijn kind misschien te veel?”
Die andere manier van kijken kan veel inzicht geven.
Bewegen helpt je kind zijn lichaam leren kennen
Een jong kind moet nog ontzettend veel ontdekken over zijn eigen lichaam.
Waar zijn mijn handen?
Waar zijn mijn voeten?
Hoeveel kracht heb ik?
Hoe ver kan ik reiken?
Hoe zorg ik ervoor dat ik niet val?
Hoe kan ik mijn lichaam draaien zonder mijn evenwicht te verliezen?
Door te bewegen krijgt het kind antwoord op deze vragen.
Ieder kind ervaart prikkels op zijn of haar eigen manier en dat maakt dat ieder kind op zijn eigen manier ontwikkeld. Een kind leert niet alleen door iets uitgelegd te krijgen. Het leert juist ook door te doen, te ervaren en te bewegen.
Bewegen is een manier van leren.
Daarom is vrij bewegen en ontdekken zo belangrijk in de eerste jaren van een kind.
Van vroege bewegingen naar steeds meer controle
Baby’s worden geboren met verschillende reflexmatige bewegingspatronen. Deze automatische reacties spelen een rol in de vroege ontwikkeling. Naarmate een kind ouder wordt, ontstaat er steeds meer bewuste controle over bewegingen.
Een kind gaat van relatief eenvoudige en automatische bewegingen naar steeds complexere bewegingen waarbij verschillende lichaamsdelen samenwerken.
Dat kun je zien als een ontwikkeling van:
reageren → bewegen → ervaren → controleren → combineren → automatisch bewegen.
Bij De Sensorische Beweegtuin kijken we daarom niet alleen naar de vraag of een kind een bepaalde beweging kan uitvoeren.
We zijn ook nieuwsgierig naar hoe een kind beweegt.
Waar reageert je kind op?
Hoe reageert het op onverwachte geluiden?
Hoe beweegt het door de ruimte?
Hoe gemakkelijk kan het een beweging aanpassen?
En hoe combineert het verschillende zintuiglijke ervaringen met bewegen?
Van bewegen naar richting en ruimtelijk inzicht
Wanneer een kind zijn lichaam steeds beter leert kennen en controleren, wordt het ook gemakkelijker om zich in de ruimte te bewegen.
Hoe kun je thuis sensorisch bewegen stimuleren?
Het mooie aan sensorisch bewegen is dat je helemaal geen ingewikkeld speelgoed nodig hebt.
Kijk eens naar de mogelijkheden die er al zijn.
Klimmen
Laat je kind klimmen over een speeltoestel, boomstam of kussenparcours. Klimmen vraagt om kracht, balans, planning en lichaamsbewustzijn. Klim je buiten dan geeft dat nog meer uitdaging!
Springen
Spring samen van een lage verhoging, op één been, over een lijn of van hoepel naar hoepel.
Kruipen
Maak een tunnel met stoelen en dekens. Laat je kind erdoorheen kruipen en aan de andere kant een voorwerp ophalen.
Duwen en trekken
Een zware doos vooruitduwen, een kar trekken of samen een groot kussen verplaatsen geeft veel informatie vanuit spieren en gewrichten.
Draaien en rollen
Rollen over een matras of grasveld, draaien tijdens een dansje of bewegen als een tol kan het evenwichtssysteem prikkelen en vallen hoort erbij.
Spelen met materialen
En natuurlijk: zand, water, klei, rijst, modder en andere materialen blijven prachtig sensorisch spel.
Maar probeer daarbij ook beweging toe te voegen.
Laat je kind bijvoorbeeld voorwerpen zoeken in een bak, ze naar de overkant brengen en sorteren. Of maak een bewegend parcours waarbij het kind verschillende materialen onderweg tegenkomt.
Dan verbind je voelen en bewegen met elkaar.
Kijk naar het kind achter het gedrag
Misschien is dit wel de belangrijkste boodschap die we vanuit De Sensorische Beweegtuin willen meegeven.
Een kind dat veel beweegt, hoeft niet simpelweg “druk” te zijn.
Een kind dat niet van zand houdt, is niet per definitie “moeilijk”.
Een kind dat steeds dezelfde beweging maakt, doet dat mogelijk omdat deze beweging iets oplevert wat het lichaam nodig heeft.
Door vanuit sensorische ontwikkeling te kijken, ontstaat er ruimte voor nieuwsgierigheid.
Niet:
“Hoe krijg ik mijn kind stil?”
Maar:
“Wat vertelt dit gedrag mij?”
Niet:
“Waarom wil mijn kind niet meedoen?”
Maar:
“Welke prikkel is misschien lastig of juist te weinig?”
En niet:
“Hoe kan ik dit gedrag stoppen?”
Maar:
“Welke beweging kan mijn kind helpen om zichzelf beter te organiseren?”
Sensorisch bewegen: ontdekken met je hele lijf
Sensorisch bewegen is dus veel meer dan voelen aan een speeltafel.
Het gaat over ervaren, bewegen, voelen, kijken, luisteren, balanceren, klimmen, kruipen, rollen, springen en ontdekken.
Het gaat over leren waar je lichaam is.
Leren wat je lichaam kan.
Leren hoe je lichaam samenwerkt.
En uiteindelijk steeds doelgerichter leren bewegen in de wereld om je heen.
Bij De Sensorische Beweegtuin stimuleren we daarom sensorische ontwikkeling met bewegen en spel. We kijken naar het hele kind en naar de manier waarop zintuigen en beweging elkaar voortdurend beïnvloeden.
Want kinderen leren niet alleen met hun hoofd.
Ze leren met hun hele lijf.
En misschien is dat wel de kern van sensorisch bewegen:
De wereld ontdekken door je hele lichaam te gebruiken.
Wil je meer leren over sensorisch bewegen?
Wil je ontdekken wat sensorisch bewegen voor jouw kind kan betekenen? Doe in de zomer mee aan de workshop “zintuiglijk bewegen”. Of kom “vrij spelen” met je kind en geef je kind de ruimte om te ontdekken.